Analyse van het tekort aan opvangplaatsen in Brussel

Perspective voert analyses uit over het plaatstekort op gewestelijk, gemeentelijk en wijkniveau, op basis van gegevens van het BISA. Op aanvraag worden ook specifieke analyses uitgevoerd voor een bepaalde zone of perimeter.

De Dienst Scholen en Studentenleven identificeert de bestaande behoeften op het gebied van kinderopvangplaatsen door het aanbod (bestaande plaatsen) en de vraag (aantal kinderen in de opvangleeftijd, dus jonger dan drie jaar) met elkaar te vergelijken. Er kunnen op die manier verschillende soorten dekkingsgraden worden berekend.

Perspective gebruikt drie belangrijke indicatoren om het aanbod van opvangplaatsen te analyseren:

• De algemene dekkingsgraad voor opvangplaatsen op tijdstip "t" en voor een bepaalde perimeter. Deze graad komt overeen met het totale aantal kinderopvangplaatsen dat is toegestaan binnen de perimeter op tijdstip "t", gedeeld door het aantal kinderen jonger dan drie jaar dat op hetzelfde tijdstip "t" binnen deze perimeter verblijft. In 2023 bedroeg deze graad 0,482 plaatsen per kind jonger dan drie jaar, ofwel een dekkingsgraad van 48,2% in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. De graad varieert van jaar tot jaar, onder meer afhankelijk van de geanalyseerde perimeter. De indicator is beschikbaar op verschillende schaalniveaus:
  • Aantal kinderopvangplaatsen per kind jonger dan drie jaar per gemeente

  • 2023_commune_places_totales.jpg

    
  • Aantal kinderopvangplaatsen per kind jonger dan drie jaar per wijk

  • 2023_quartier_places_totales.jpg

    
• De dekkingsgraad van inkomensgerelateerde plaatsen op tijdstip "t" en voor een bepaalde perimeter. Deze graad meet het aantal plaatsen in kinderopvangvoorzieningen met inkomenstarief binnen de perimeter op tijdstip "t", ten opzichte van het aantal kinderen jonger dan drie jaar dat op hetzelfde tijdstip "t" binnen deze perimeter verblijft. In 2023 bedroeg deze graad 0,329 plaatsen per kind jonger dan drie jaar, ofwel een dekkingsgraad van 32,9% op gewestelijk niveau. Net als de algemene dekkingsgraad varieert ook deze graad van jaar tot jaar, onder meer afhankelijk van de geanalyseerde perimeter. Deze indicator is eveneens beschikbaar op verschillende schaalniveaus:
  • Aantal inkomensgerelateerde kinderopvangplaatsen per kind jonger dan drie jaar, per gemeente

  • 2023_commune_places_tarif_lie_revenu.jpg

    
  • Aantal inkomensgerelateerde kinderopvangplaatsen per kind jonger dan drie jaar, per wijk

  • 2023_quartier_places_tarif_lie_revenu.jpg

    
• De algemene referentiedekkingsgraad in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Deze dekkingsgraad is vastgelegd in het meerderheidsakkoord (2019-2024) en komt overeen met de gemiddelde algemene dekkingsgraad in het Gewest. Deze varieert dus elk jaar. Aangezien kinderopvang niet verplicht is, is de beoogde dekkingsgraad dan ook geen 100%. Er zijn bovendien verschillende referentienormen, waaronder de Barcelona-norm. Die is door de Europese Unie vastgesteld op 45%.
  • Evolutie van de gemiddelde algemene dekkingsgraad voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest:

Evolutie van de gemiddelde algemene dekkingsgraad voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Bron: BISA 
    

In 2023 zijn de dekkingsgraden (de algemene en die van inkomensgerelateerde plaatsen) verder gestegen. De algemene dekkingsgraad bereikte 48,2% (tegenover 46,9% in 2022) en de dekkingsgraad van inkomensgerelateerde plaatsen bedroeg 32,9% (tegenover 31,6% in 2022).

Toch is hier enige nuance op zijn plaats.
In 2023 daalde het totale aantal opvangplaatsen (alle types samen) voor het eerst sinds 2019 op gewestelijk niveau.

De betere dekkingsgraad in 2023 komt in realiteit door het aantal kinderen jonger dan drie jaar dat sterker daalde dan het aantal opvangplaatsen.
Bovendien verhullen deze indicatoren belangrijke territoriale ongelijkheden.
De dekkingsgraden blijven lager in het westen en het noordwesten van het Gewest. Deze situatie is vooral op gemeentelijk niveau duidelijk zichtbaar (zie de eerste en de derde kaart).

De voorbije jaren zijn er aanzienlijke inspanningen geleverd, met een voortdurende stijging van het aantal opvangplaatsen gedurende meer dan tien jaar. Die inspanningen moeten worden voortgezet.

• Enerzijds om de daling van het aantal opvangplaatsen die in 2023 werd vastgesteld, een halt toe te roepen.
• Anderzijds om te streven naar een territoriaal evenwicht in de dekkingsgraad, met nieuwe en financieel toegankelijke opvangplaatsen in gebieden die structureel onder druk staan.

Meer informatie:

• studie over de toegankelijkheid van kinderopvangvoorzieningen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest;
• en de samenvatting van de studie.

* Dit is een oude indicator. Voortaan focust de toegankelijkheidsindicator van opvangplaatsen uitsluitend op het tarieftype (inkomensgerelateerd of vrij tarief). Meer informatie over de oude indicator is te vinden in de methodologische nota van het BISA (https://bisa.brussels/themas/jonge-kinderen).